SAMENGESTELD DOOR
HENK BACKER
0.
(verschijnt binnenkort)
6.
Beeldbewerking in Photoshop
12.
Productbesprekingen
1.
Inleiding
7.
Lesbrieven
13.
Externe sites
2.
Kleurbeheer
8.
Photoshop Tips
14.
 
3.
Workflow Adobe Lightroom
9.
Een toelichting op ....
15.
Trefwoorden
4.
Hoe beginnen met Lightroom 4?
10.
Esthetica en fotografie
16.
Woordenlijst
5.
Workflow DxO en Lightroom
11.
Insteekmodules (plugins)
17.
Colofon en contact

Zoeken op trefwoord:
18-02-2009

 

ESTHETICA EN FOTOGRAFIE

Dit artikel van Alain Briot is het eerste in een serie van zeven verhandelingen die zich richten op de esthetische aspecten van fotografie met de bedoeling om de fotograaf te helpen bij het maken van smaakvolle foto's, die de moeite waard zijn om te bekijken. Dit verhaal begint met een inleiding en behandelt daarna het Fotografisch kijken.

 

Deel 1 - Fotografisch kijken


1 - Inleiding
Toen ik voor het eerst gevraagd werd om een essay te schrijven over esthetica voor de site van Michael Reichmann (http://luminous-landscape.com/), was mijn eerste reactie: "Wat bedoel je met esthetica?" Toen we het onderwerp verder bespraken tijdens een gezamenlijke fotoshooting, en Michael nader uiteenzette wat hij in gedachten had, besefte ik hoe moeilijk het zou zijn om te schrijven over een onderwerp dat zonder meer een belangrijk onderdeel van mijn werk is.

Waarom is het zo moeilijk om een verklaring te geven van wat je dagelijks doet, de dingen die je intuïtief en bijna onbewust doet? Eenvoudig weg omdat deze zaken haast vanzelf gebeuren, spelenderwijs zonder er noodgedwongen over te moeten nadenken.

In mijn geval is het ook moeilijk om een systeem te beschrijven dat zo uitgebreid is ontwikkeld gedurende jaren van vallen en opstaan. Je zoekt uit wat wel en wat niet werkt totdat je op een dag naar een van je platen kijkt en denkt: "Deze vind ik echt mooi. Hoe heb ik dat eigenlijk gedaan?" Ik ben geneigd te zeggen dat ik - maar dat geldt ook voor jouw - succes hebben door volharding, omdat we niet hebben opgegeven en omdat we fotografie zó leuk vinden dat we de motivatie (en het geld) hebben kunnen vinden om, ondanks minder bevredigende resultaten, toch door te gaan.

Ik ben visueel ingesteld. Ik heb een lange ervaring, niet alleen in fotografie maar ook als beeldend kunstenaar in een aantal verschillende richtingen. Toen ik in 1980 begon met fotografie had ik al een opleiding als beeldend kunstenaar in schilderen en tekenen achter de rug en was ik -begeleid door mijn ouders - met kunst bezig geweest vanaf mijn jeugd.

Daarbij komt dat ik er op gericht ben om weer te geven wat ik ervaar als mooi en wel op de meest esthetische manier die ik kan bereiken. Ik ben dagelijks bezig met esthetica, alleen ik noem het niet zo. Ik heb er eigenlijk geen naam voor. Ik maak mooie plaatjes van plekken in de natuur, meer niet.

Daarom ben ik op zoek naar een bruikbare manier om datgene over te dragen waarmee ik bezig ben. Ik wil vermijden dat het te ingewikkeld wordt. In principe zou het gemakkelijk zijn om alles vanuit een theoretisch perspectief te benaderen, door langdradige en zweverige terminologie te gebruiken en zo een stijl te hanteren die misschien academici belang kan inboezemen, maar van geen enkel nut zou zijn voor fotografen die mooiere foto's willen maken.
Dus, hoe verklaar je zo helder en beknopt mogelijk iets wat je onbewust doet? Door stap voor stap te vertellen hoe je iets aanpakt, het onderwerp in stukjes te hakken. Dat is de aanpak die ik zal hanteren in deze serie artikelen. Daardoor kan ik het eenvoudig houden, ter zake komen en op een logische en gestructureerde manier van het ene op het andere onderwerp overstappen.

Op dit moment zie ik met betrekking tot esthetica negen kerngebieden die met elkaar het terrein bestrijken waarop ik al fotograferend bezig ben.

1 - Fotografisch kijken
2 - Een foto opbouwen
3 - De beste lens kiezen voor de gegeven omstandigheden
4 - Het beste licht uitzoeken
5 - De beste "film" kiezen
6 - De beste belichtingstijd kiezen
7 - Welke foto's bewaren en welke niet

In deze serie artikelen behandel ik deze negen gebieden door te beschrijven wat mijn aanpak is en door te beschrijven welke hulpmiddelen ik gebruik (en die hulpmiddelen omvatten niet uitsluitend camera's, zoals je zult merken). Ik zal mijn aanpak als voorbeeld gebruiken, beelden kiezen die illustratief zijn voor het thema dat wordt behandeld en beschrijven hoe en waarom bepaalde beelden werden gecreëerd.

Tenslotte, de opzet van deze serie volgt de stappen die ik neem als ik een foto ga maken en de stappen die ik jou voorlopig aanraad: zoek iets om te fotograferen, ontwerp een compositie, kies de brandpuntafstand, stel vast of het licht goed is, bereken de gewenste belichtingstijd, bepaal welke foto je het beste vind en - uiteindelijk - stel een collectie samen en ontwikkel jouw eigen fotografische stijl.
Als je nu al ontmoedigd bent, wees dan niet bezorgd. Dat overkwam ook mij en af en toe gebeurt dat nog wel eens. Bedenk evenwel dat het de bedoeling van deze serie is om je stap voor stap door een proces te begeleiden en je van vaardigheden en technieken te voorzien. De lijst is slechts een leidraad, waar we stap voor stap doorheen werken en beginnen met de eerste stap: kijken.

2 - Kijken
Ik zal het hier hebben over fotografisch kijken, of kijken zoals een camera het ziet. Leren hoe de camera waarneemt is het doel van deze verhandeling.

Ik geloof beslist dat ik geen foto kan maken van iets dat ik niet fotografisch heb beoordeeld. Met andere woorden. Ik moet eerst iets zien, een gelegenheid zien om iets te fotograferen, een foto voor me zien, alvorens ik mijn camera te voorschijn kan halen en een compositie kan opbouwen. Dit mag vanzelfsprekend klinken, het is het niet. Ik heb zo veel fotografen ontmoet die maar raak schieten in de hoop dat zij thuis uit de massa materiaal een enkele goede opname tevoorschijn kunnen halen. Meestal leidt deze benadering tot teleurstelling.

Dit betekent niet dat het verkeerd is om veel foto's te maken. Veel professionele fotografen maken bendes foto's en hebben prima resultaten. Zij weten echter wel hoe ze fotografisch moeten kijken en schieten niet in het wilde weg in de veronderstelling dat er wel iets goeds uit zal komen. Mijn opmerking is niet gebaseerd op het aantal foto's maar veel meer op hoe en waarom men fotografeert en op de veronderstelling dat hetgeen men ziet direct van invloed is op wat men fotografeert.

Foto's maken heeft alles te maken met kijken en in dat opzicht is er geen verschil met andere tweedimensionale kunsten zoals tekenen en schilderen. Foto's maken is het bestuderen en beoefenen van de "kunst van het kijken".

3 - Abstraheren van alle zintuiglijke waarnemingen behalve de visuele
Ik loop in de lente door het landschap, omringd door het gekrakeel van de vogels en de geur van de frisse bloemen. Een zacht briesje beweegt de takken en de bladeren. Ik voel me ontspannen en bezield door het warmer wordende weer, het nieuwe groeien en de algehele verjonging in de Lente.

Als ik echter probeer om een foto te maken die mijn gevoelens weergeeft, moet ik bedenken dat geen enkele lekkere geur, geen zacht briesje, geen enkel gevoel in de foto kan worden vastgelegd. Niets van dit alles zal in de uiteindelijke afdruk zijn terug te vinden, tenzij, door mijn persoonlijke kennis van de fotografie, ik in staat ben om deze niet zichtbare aspecten in visuele informatie te vertalen. Alleen visuele informatie komt in een foto terecht Wat is overgebleven van het oorspronkelijke tafereel is datgene wat we hebben kunnen zien. Wat onze zintuigen ons vertelden over geur, gevoel,geluid en emoties, dat alles is verdwenen.

Is het dan mogelijk om deze andere gevoelens in zichtbare elementen te vertalen? Ja, ik denk dat het mogelijk is. En de bedoeling van deze serie is om uit te leggen hoe dat kan. Toch zal alleen studie, oefening en het proberen, gericht op beter te leren waarnemen, leiden tot succes. Dit is in wezen een van de meest uitdagende onderdelen van de fotografie en een die de meester van de leerling onderscheid. Zoals Ansel Adams het stelt: "Fotografie is niet alleen wat je ziet, maar ook wat je voelt". Dat is best moeilijk, maar niet onmogelijk.

4 - Scherpstellen op het visuele deel van het tafereel
Zoals we net hebben gezien kunnen we gemakkelijk in de war worden gebracht door onze zintuigen en denken dat wat goed voelt en goed klinkt en goed ruikt er ook goed uitziet. We weten nu dat dit niet beslist noodzakelijk is. Wat onze aandacht bepaalt als alle zintuigen actief zijn hoeft niet het visuele deel van het tafereel te zijn.

Daarom moeten we ons in dit stadium de volgende vragen stellen:
1 - Is er iets visueel aantrekkelijk in het tafereel waar ik naar kijk?
2 - Zo ja, wat is dan het meest belangrijke in het tafereel?
3 - Stel dat ik dit tafereel wil fotograferen, hoe kan ik dan mijn gevoelens visueel overbrengen?
Om deze vragen te beantwoorden moeten we eerst leren hoe een camera waarneemt.


5 - Tweedimensionaal leren zien
Hoe kun je het fotografisch waarnemen leren? Laten we daar maar gelijk mee beginnen.

Een camera neemt anders waar dan de mens. Een van de belangrijkste verschillen is dat de camera één lens, één oog heeft en wij hebben twee ogen. Wij zien twee beelden tegelijk, terwijl een camera (behalve een stereo camera) maar één beeld ziet.
Wat betekent dit voor het waarnemen? Als we niet leren om met één oog te kijken, door een oog af te dekken of door het kijken door een zoeker, maken we het soort fouten waarbij het lijkt alsof de lantaarnpaal uit iemands hoofd groeit. Als we met twee ogen kijken lijkt het helemaal niet alsof de lantaarnpaal uit iemands hoofd groeit omdat de twee gezichtsbeelden ons in staat stellen om de afstand te meten tussen persoon en lantaarnpaal. Door het enkelvoudige beeld verdwijnt elk gevoel van afstand - elk gevoel van diepte - en blijven alleen hoogte en breedte over en worden hoofd en lantaarnpaal in hetzelfde platte vlak geplaatst.

Een fotografische afdruk heeft ook maar twee dimensies: breedte en hoogte (10x15cm, 20x30cm, enzovoort). Omdat de derde dimensie - diepte - ontbreekt heeft een foto ook geen diepte. Toch is diepte een wezenlijk onderdeel van onze belevingswereld en hoort het dus thuis in een foto die deze wereld verbeeldt. Wil een foto realistisch zijn en prettig op ons overkomen dat moet diepte worden nagebootst. Als beeldhouwers zouden we ons geen zorgen hoeven maken. We zouden de beschikking hebben over breedte, hoogte en diepte in ons materiaal. Maar omdat wij kunstenaars van het platte vlak zijn moet wij leren om diepte na te bootsen.

5 - Het nabootsen van diepte - de derde dimensie - in tweedimensionaal materiaal
Hoe bootsen we diepte na? Met behulp van perspectief. Hoe gebruiken we dan perspectief? Door gebruik te maken van de volgende eenvoudige technieken.

A - Convergerende lijnen
We hebben allemaal wel eens foto's gezien van wegen die van dichtbij naar ver weg gingen en uiteindelijk in de verte verdwenen. Zulke foto's geven een heel sterk gevoel van diepte omdat de wegen werken als lijnen die onze ogen naar de verte toe leiden. De afdruk, of het digitale beeld op de monitor, is nog steeds een plat vlak. Maar voor ons oog lijkt het alsof we kijken naar een tafereel dat vele mijlen diep is.

B - Het verband tussen voor- en achtergrond (grote en kleine objecten)
We weten dat het voor onze ogen lijkt alsof voorwerpen dichtbij groter zijn dan voorwerpen die verder weg staan. Bij voorbeeld, een dennenboom lijkt gigantisch hoog als we er vlak bij staan, maar lijkt ineen te schrompelen tot het formaat van een lucifer als we hem van grote afstand zien. Zorgen we nu dat er een grote boom of een deel van de stam in de voorgrond staat van een foto en tegelijk een zelfde maar kleinere boom op de achtergrond, dan geeft dat een duidelijk beeld van afstand. Door de onderlinge afmeting van de bomen te vergelijken kan de kenner van zulke bomen vrij nauwkeurig de afstand tussen die bomen schatten. Dit gaat natuurlijk eveneens op voor andere voorwerpen. Groothoeklenzen worden vaak voor dit effect gebruikt, maar elke lens kan voldoen want het uitgangspunt telt en niet het gereedschap. Zelf heb ik dichtbij-veraf effecten bereikt met zowel groothoeklenzen als telelenzen.

  Horseshoe Bend, Glen Canyon NRA, Arizona
Linhof Master Technica 4x5,
Schneider Super Angulon 75mm
Fuji Provia (beide foto's)


 

De twee foto's van de Horseshoe Bend zijn gemaakt in maart 2003 tijdens één van mijn trips naar deze prachtige plek. Eerst heb ik de horizontale foto gemaakt. Ik beschouw dat als de klassieke manier (zie bovenste foto). Ik realiseerde mij toen dat ik nog nooit een verticale compositie had gezien van dit tafereel. Ik bedacht tegelijkertijd dat ik niet alleen een nieuwe compositie zou kunnen maken van een tafereel dat al vaak is gefotografeerd, maar ook een voorbeeld van een verband tussen voor- en achtergrond. Een horizontale foto met voor- en achtergrond is niet gemakkelijk omdat de Bend bijna alle ruimt van de foto inneemt. Na enig zoeken vond ik een rotsformatie met een vorm die bijna het spiegelbeeld was van de bult in het midden van de Bend. Voor mij biedt deze compositie een veel sterker gevoel van diepte dan het horizontale voorbeeld. Ik voel me bijna duizelig als ik er naar kijk.

C - Overlappen
Deze derde techniek heeft betrekking op één eenvoudige regel: we weten dat voorwerpen die voor andere staan dichter bij ons zijn. Als we deze regel met opzet toepassen en we zoeken naar een zodanige compositie dat voorwerpen elkaar overlappen dan suggereren we daarmee een sterk gevoel van diepte.

D - Nevel
Ook met nevel of met een waas kunnen we diepte herscheppen. We weten intuïtief en uit ervaring dat een waas (en mist) dikker lijkt als de afstand waarop we kijken groter wordt. Een voorwerp dat ver weg is, en in nevelen is gehuld, is slechter te zien dan voorwerpen dichtbij. Een nevel waaraan we zo'n hekel hebben omdat we 's zomers zo slecht in de verte kunnen kijken (bij de Grand Canyon bijvoorbeeld), maakt het wel gemakkelijker om vast te stellen dat de North Rim een behoorlijk eindje weg is van de South Rim (25km om precies te zijn ter hoogte van Grand Canyon Village).Nevel kan dus van pas komen om diepte weer te geven in het platte vlak.

E - Een combinatie van één of meer van bovenstaande technieken.
Vaak kunnen deze technieken in samenhang met elkaar worden gebruikt. Ik heb bijvoorbeeld foto's gemaakt waarbij bergen of hoogvlaktes elkaar overlappen terwijl het tamelijk nevelig was (opnieuw bij Grand Canyon). Dan versterken deze technieken elkaar en wordt de foto visueel veel krachtiger en sprekender dan wanneer slechts één techniek zou zijn gebruikt.
Evenzo kunnen elkaar overlappende voorwerpen ook samen met voor- en achtergrond verband worden gebruikt. Een plant op de voorgrond die wordt benadrukt met een groothoeklens kan zo worden geplaatst dat de berg op de achtergrond gedeeltelijk wordt afgedekt. Of anders: de berg is gedeeltelijk zichtbaar door de takken van een boom zoals op de foto van Zion National Park.

De Watchman gezien door de kale takken van een boom, Zion National Park, Utah
Linhof Master Technica 4x5
Schneider Super Angulon 75mm
Fuji Provia

Ik was bang dat de rotsformatie alleen niet genoeg zou zijn om een geslaagd plaatje te maken. De lucht was mooi omdat het niet helemaal onbewolkt of bewolkt was maar toch was er meer nodig. Toen ik rondkeek vond ik deze boom waar doorheen ik het beeld kon vastleggen. Vanwege de winter waren de takken kaal. De boom helt enigszins naar rechts over en volgt daardoor de lijnen van de bergketen die ook wegvallen naar de rechterkant van het beeld. Het is een krachtige compositie waarin niet alleen de boom of de berg aandacht krijgt, maar waarin een visueel evenwicht tussen de twee wordt bereikt.

Op de oorspronkelijke tekst en op de foto's berust het Copyright bij © 2003 Alain Briot.
Dit essay maakt deel uit van een serie exclusieve artikelen van de hand van Alain Briot onder de titel Briot's View
www.beautiful-landscape.com.
e-mailadres: [email protected]



________________________________________
Alle rechten voorbehouden © Henk Backer 2003 - 2011