SAMENGESTELD DOOR
HENK BACKER
0.
(verschijnt binnenkort)
6.
Beeldbewerking in Photoshop
12.
Productbesprekingen
1.
Inleiding
7.
Lesbrieven
13.
Externe sites
2.
Kleurbeheer
8.
Photoshop Tips
14.
 
3.
Workflow Adobe Lightroom
9.
Een toelichting op ....
15.
Trefwoorden
4.
Hoe beginnen met Lightroom 4?
10.
Esthetica en fotografie
16.
Woordenlijst
5.
Workflow DxO en Lightroom
11.
Insteekmodules (plugins)
17.
Colofon en contact

Zoeken op trefwoord:
8-01-2005

 

ESTHETICA EN FOTOGRAFIE

Dit artikel van Alain Briot is het tweede in een serie van negen verhandelingen die zich richten op de esthetische aspecten van fotografie met de bedoeling om de fotograaf te helpen bij het maken van smaakvolle foto's, die de moeite waard zijn om te bekijken. Dit verhaal behandelt De compositie van een foto.

 

Deel 2 - De compositie van een foto

In deel 1 hebben we besproken dat camera's door de lens anders "zien" dan wij met onze ogen. Nu wordt het tijd om deze kennis in de praktijk te brengen en foto's te gaan maken. Toch moeten we dan eerst wat over compositie, over beeldopbouw, leren.

Het is niet gemakkelijk om een goede compositie te maken. Nog veel moeilijker is het om anderen te leren hoe je een aantrekkelijke compositie maakt. Eigenlijk is beeldopbouw een van de moeilijkste terreinen in de fotografie en in alle visuele kunst. Daarom weigerde mijn leraar Scott McLeay compositieleer te onderwijzen. Zijn enige aanwijzing op dat gebied was kort en bondig: "elk onderdeel van het beeld is van even groot belang".

Verwacht iemand regels die snel gevolgd kunnen worden om tot betere foto's te komen, dat zal hij met de voorgaande alinea's niet veel verder komen. (Aan het eind van dit verhaal zal ik wel wat regels geven). Toch is daarin op een min of meer cryptische manier een belangrijk uitgangspunt opgenomen. Lees nog even verder.

Een van de fouten die door velen wordt gemaakt is het volgen van één aanwijzing die Kodak gaf in de talrijke "Hoe word ik een betere fotograaf" brochures, die enige jaren geleden werden verspreid. Hierin stond dat je het onderwerp van de foto het beste in het midden kan plaatsen en dat je er voor moet waken geen stukjes van het onderwerp af te snijden. Het gaat bij deze aanbeveling om het fotograferen van mensen: zet de persoon in het midden, laat hem of haar recht in de lens kijken en druk op de sluiterknop. Hiermee wordt het beste recept gegeven voor het maken van slaapverwekkende foto's. Ja, de persoon in kwestie staat in zijn geheel op de foto. Nee, de foto zal nooit enige aandacht trekken, behalve door leden van je naaste familie en dan alleen omdat ze niet onaardig willen zijn.

De regel van Kodak is in tegenspraak met wat Scott McLeay heeft gezegd. Als namelijk waar is dat elk onderdeel van het beeld van even groot belang is, welk deel moet je dan in het midden plaatsen? Maar ook is een Kodak compositie de slechtst denkbare omdat je dan eigenlijk alleen maar het centrum van het beeld gebruikt. Wat doe je dan met de randen? En wat met de hoeken? En hoe plaats je dan een belangrijk deel in het midden als je de keus hebt uit verschillende belangrijke delen, die niet allemaal tegelijk in het centrum kunnen staan?

Als we de gedachtegang van Scott McLeay volgen dan komen we geleidelijk aan in de buurt van een minder oppervlakkig begrip van compositie. Laten we eens herhalen welke fundamentele aspecten al aan de orde zijn geweest:

1. Compositie betekent niet noodzakelijkerwijs dat het belangrijkste onderwerp in het midden terecht moet komen.

2. Uit het midden plaatsen kan tot een aantrekkelijker beeldopbouw leiden.

3. Ook de randen en de hoeken van de foto kunnen gebruikt worden en dat zou ook moeten gebeuren. Ze zijn er nu eenmaal en je kunt ze niet verstoppen. Door er zinvol en creatief te gebruik van te maken worden ze zelfs belangrijk.

De regel van Kodak had maar één bedoeling en dat was om fotografen, die voornamelijk familiekiekjes maken er toe te brengen dat het hele onderwerp in het beeld komt. We moeten bedenken dat deze regel was ontworpen in een tijd dat camera's slechts een afstandszoeker hadden die veel minder nauwkeurig weergaf wat er in het beeld zou komen als de bij een camera met een beeldzoeker. De randen van het beeld werden niet duidelijk aangegeven waardoor voorwerpen die dicht bij de rand werden geplaatst soms wel en soms niet op de foto terechtkwamen. Of nog erger, half op de foto stonden. Als je het belangrijkste onderwerp in het midden plaatste was je in ieder geval aan de veilige kant. De uiteindelijke foto was beslist geen prijswinnaar, maar het voorkwam dat klanten bij Kodak gingen klagen over het product. Niemand maakte meesterwerken en niemand klaagde.

Vandaag de dag kunnen we nauwkeurig nagaan wat we wel en wat we niet in het beeld willen hebben. We kunnen dit doen door

o heel nauwkeurig te bepalen welke elementen we in het beeld willen hebben en

o heel precies na te gaan hoe deze elementen zijn geplaatst.

Intensief kijken
De visie van een andere fotograaf - Edward Weston - op compositie luidt: "Compositie is de meest intensieve manier van kijken". Deze definitie bevat twee belangrijke begrippen die met compositie verband houden.: intensiteit en kijken. We herinneren ons uit het eerste artikel in deze serie dat kijken uiterst belangrijk is bij fotografie. Nu leren we dat compositie te maken heeft met visuele intensiteit. Uit dit alles volgt dat compositie het meest belangrijke basisbegrip in de fotografie is, waaraan niet genoeg aandacht kan worden besteed.

Meer wegen die naar Rome leiden
Veel aandacht besteden aan compositie laat zien dat er verschillende manieren zijn om een beeld op te bouwen. Een bepaald tafereel kan door het geoefende oog op verschillende manieren worden weergegeven. Ik merkte dit tot mijn genoegen nadat ik gedurende een aantal jaren bezig was geweest om foto's van anderen opnieuw te maken. Ik vond die foto's zo mooi, dat ik probeerde om in hun voetstappen te gaan staan. Als ik dan stond op de plek waar die fantastische beelden waren gemaakt, dan zag ik slechts die ene compositie en ik kwam niet tot een eigen beeldopbouw. Ik bleef een slaaf van die andere fotograaf en hoe hij de wereld had gezien.

Toen ik me uiteindelijk van die slavernij had kunnen bevrijden ging ik zelf kijken en toen bleek dat er niet slechts één foto van een bepaalde plaats gemaakt kon worden maar dat er vele oplossingen mogelijk waren. Mijn geest stelde zich open en vanaf toen stelde ik mij een ander doel. Ik ging niet meer de foto namaken die ik eerder van die plek had gezien, maar ik ging mijn eigen foto maken.

Keuzes maken
Nu blijkt echter dat er van een locatie meer foto's te maken zijn en dat je ze niet allemaal kunt maken. Als je van het juiste licht gebruik wilt maken, heb je meestal maar weinig tijd en dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden. Hierbij werd ik geholpen door Weston's uitspraak waardoor ik leerde om het kaf van het koren te scheiden. Ik ging nu bewust zoeken naar de meest intensieve manier van kijken en dat had tot gevolg dat ik de scène ging verkennen die ik in beeld wilde brengen. Met het observeren vanuit verschillende invalshoeken kon ik de beeldopbouw kiezen die uitstak boven alle andere en waarmee ik het tafereel op de meest krachtige manier in beeld kon brengen.

De scène verkennen
Na deze lange verhandeling over de achtergrond van beeldopbouw zul je graag willen weten hoe je te werk moet gaan om tot een betere compositie te komen. Ik ga als volgt te werk. Probeer dit tenminste éénmaal uit om na te gaan of het ook voor jou werkt.

  De Linhof Multifocus zoeker vanuit verschillende gezichtshoeken.

Ik besteed vrij veel tijd aan het verkennen en niet aan fotograferen. Ik laat mijn camera voor wat die is en maak gebruik van een Linhof Multifocus Zoeker, een stuk gereedschap waar ik niet meer buiten kan. Eigenlijk is het een aparte zoeker waarmee ik de compositie kan beoordelen bij het gebruik van lenzen met een brandpuntsafstand van 75mm tot 400, die overeenkomt met 24mm tot 135mm bij 35mm kleinbeeldformaat. Ik werk met een Linhof 4x5 technische camera en daarmee loop je niet gemakkelijk rond om door de zoeker de compositie te beoordelen. Een losse zoeker is veel handzamer. Je wordt bij een dergelijke losse zoeker ook niet afgeleid door de technische gegevens als diafragma en sluitertijd, zodat ik me volledig op de compositie kan concentreren.

De Linhof Multifocus Zoeker is dus veel handzamer in het gebruik en is van uitstekende optische kwaliteit. Ik besteed veel meer tijd aan het zoeken naar onderwerpen dan aan het fotograferen. Eerst moet ik een compositie hebben gevonden en dan ga ik pas de camera opbouwen en fotograferen.

Een masker als zoeker gebruiken
De Linhof mag dan een mooi instrument zijn, het is vreselijk duur. Een veel goedkoper alternatief kun je zelf maken van een stuk zwart karton of zwart plastic. Neem een stuk karton of plastic van ongeveer 10x15cm, Snij met een scherp mes in het midden een rechthoekige opening van 4x6cm. Met dit eenvoudige masker kun je het beeld afbakenen. Door het dichterbij of wat verder weg te houden kun je de verschillende brandpuntafstanden simuleren. Je zou ook een tweede masker kunnen maken met een vierkante opening van bijvoorbeeld 5x5cm als je graag vierkante afdrukken maakt.

Bij de beter gesorteerde winkels voor teken- en schilderbenodigdheden kun je kant en klare motiefzoekers kopen. Er is een uitvoering op de markt van drie stuks: één voor rechthoekige (2:3) opnamen, één voor vierkante en één met de verhoudingen van Gulden Snede. Verder hebben deze maskers het voordeel dat de opening is voorzien van doorzichtig materiaal waarop een schaalverdeling is aangebracht.

Regels voor de compositie
Tenslotte worden nog enkele van de meest belangrijke regels voor composities aangesneden.

1. De drie gelijke delen
Ga uit van een verdeling van het beeld in drie gelijke delen, zowel in horizontale als in verticale richting en bij horizontale en verticale beelden. Plaats het dominante voorwerp in de foto op één derde van boven, of van beneden, van de linker rand, of van de rechter rand. In het voorbeeld "Lake Powell Sunset" nemen het meer en de rotsformatie slechts één derde deel van de beschikbare verticale ruimte, terwijl de lucht met de wolken de resterende twee derden in beslag neemt.
  Lake Powell Sunset
Linhof 4x5 Master Teknica
Schneider 400mm
Fuji Provia 100F

2. De Gouden Regel
De Gouden Regel kreeg aandacht gedurende de Renaissance toen de regel werd herontdekt door de beoefenaren van de schilderkunst. Hij bestond echter al in de tijd van de oude Grieken. De Gouden Regel schrijft voor dat het belangrijkste gebied van een voorstelling in de buurt wordt geplaatst van de rechter benedenhoek, ongeveer een kwart van de beeldhoogte naar boven en een kwart van de beeldbreedte naar links. De compositie van "Zion Winter Sunrise" is volgens deze regel opgebouwd. De yucca, als meest prominente element in de voorgrond is in de rechter benedenhoek geplaatst op ongeveer gelijke afstand van de onderrand en van de rechter rand.
Zion Winter Sunrise
Hasselblad SWCM-CF
Biogon 38mm
Fuji Provia 100F
 

Waarom de rechter benedenhoek? In wezen omdat we geschreven tekst van boven naar beneden en van links naar rechts lezen. Het lezen eindigt rechts onder aan de pagina. We houden hier even op met lezen, bijvoorbeeld om de bladzijde om te slaan en daarom krijgt dit gebied extra aandacht. Geheel in overeenstemming met deze theorie beoordelen lezers uit Japan en uit China afbeeldingen anders dan wij omdat zij anders lezen.

3. Geleidende lijnen
Lijnen leiden onze blik de compositie binnen en zijn een klassieke manier om een beeld op te bouwen. Een duidelijk voorbeeld hiervan is een weg of een spoorlijn, die de blik naar de horizon leiden.

In landschapfotografie hebben we geen wegen of spoorwegen tenzij we bewust geconstrueerde elementen invoegen. Toch zijn er voldoende natuurlijke elementen die net zo'n uitwerking hebben. Eén daarvan is de rivier zoal te zien in "Virgin River and the Watchman Sunset". De rivier dwingt als het ware onze blik diep in het beeld. De vloeiende kromming van de rivier geeft nog een extra dimensie aan het beeld en maakt het nog aantrekkelijker.
  Virgin River and Watchman at Sunset
Linhof 4x5 Master Teknica
Schneider Super Angulon 75mm
Fuji Provia 100F

4. Perspectief
Perspectief is een krachtig hulpmiddel bij de beeldopbouw. In het voorbeeld van de "Virgin River" waar de rivier in de verte verdwijnt, wordt de breedte aanmerkelijk kleiner. Dit is het gevolg van perspectief waardoor de afmeting van een voorwerp verhoudingsgewijs afneemt naarmate de afstand tot dat voorwerp groter wordt. Perspectief is een uiterst bruikbaar hulpmiddel om diepte in een beeld te suggereren.

5. Een beeld inkaderen

In de laatste foto is de achtergrond ingekaderd in een element dat typisch tot de voorgrond behoort. Ik gebruikte Tear Drop Arch om het uitzicht in de verte op Monument Valley in te kaderen. Zonder die boog zou het uitzicht op Monument Valley een stuk minder aantrekkelijk zijn.
  Tear Drop Arch Moonrise
Linhof 4x5 Master Teknica
Rodenstock 210mm
Fuji Provia 100F

In het volgende artikel zal de keuze van het objectief aan de orde komen. Dit cruciale onderdeel van de fotografie brengt ons weer verder in het creëren van mooie plaatjes.
Op de oorspronkelijke tekst en op de foto's berust het Copyright bij © 2003 Alain Briot.
Dit essay maakt deel uit van een serie exclusieve artikelen van de hand van Alain Briot onder de titel
Briot's View
www.beautiful-landscape.com
e-mailadres: [email protected]


________________________________________
Alle rechten voorbehouden © Henk Backer 2003 - 2011